Ascomycota

Asklı mantarlar (Ascomycota), 64.000'den fazla tanımlanmış türüyle mantarların en büyük şubesidir ve bazitli mantarlarla birlikte Dikarya altâlemini oluşturur. Şubeyi tanımlayan özellik, eşeyli sporların (askosporlarınAskospor Askusun içinde mayoz ve çoğunlukla ardından gelen bir mitoz bölünme sonucu oluşan eşeyli spor; bir askusta genellikle sekiz tane bulunur.) askusAskus Askomisetlerde karyogaminin ve mayozun gerçekleştiği, içinde askosporların oluştuğu, genellikle kese ya da silindir biçimli hücre. adı verilen kese ya da tüp biçimli hücrelerin içinde oluşmasıdır. Bazı üyeler eşeyli evresini yitirmiş olup yalnızca konidyumlarlaKonidyum Eşeysiz üremede özelleşmiş bir hif ucunda (konidiyofor) mitozla oluşan, çoğunlukla dışa doğru gelişen spor. çoğalır; bunlar morfolojik ve moleküler benzerliklerine göre askuslu akrabalarının yanına yerleştirilir.

Şube üç altşubeye ayrılır: Pezizomycotina (meyve gövdesi oluşturan türlerin hemen tamamı: kuzugöbekleri, yer mantarları, külleme etmenleri, likenleşmişLiken Bir mantar (mikobiyont) ile bir yeşil alg ya da siyanobakteriden (fotobiyont) oluşan, ortak bir gövde (talus) geliştiren simbiyotik birliktelik. mantarların çoğu), Saccharomycotina (tomurcuklanarak çoğalan gerçek mayalar) ve Taphrinomycotina (Schizosaccharomyces gibi bazal gruplar).

Üyelerin çoğu septalı hiflerden oluşan bir miselyumMiselyum Hiflerin oluşturduğu ağsı vejetatif gövde; substrat içinde yayılarak besin emer ve uygun koşullarda meyve cismi oluşturur. oluşturur; mayalar ise tek hücrelidir. HifHif Mantarların ipliksi, uç kısmından uzayarak dallanan temel yapı birimi; hücre duvarı kitin içerir ve septumlarla bölmelenmiş ya da bölmesiz olabilir. bölmelerindeki gözeneklerdeGözenek Boletlerde ve porlu mantarlarda tüp tabakasının şapka altında dışarıya açılan küçük delikleri; her gözenek bir tüpün ağzıdır., hasar durumunda gözeneği tıkayan Woronin cisimcikleri, her üyede bulunmasa da yalnızca bu şubeye özgü bir özelliktir. Eşeyli üremedeEşeyli üreme İki uyumlu hücrenin ya da çekirdeğin birleşmesini (plazmogami ve karyogami) ve ardından mayozu içeren, eşeyli spor oluşumuyla sonuçlanan üreme biçimi. iki hif çiftleşir; plazmogamiyiPlazmogami Eşeyli üremede iki uyumlu hücrenin sitoplazmalarının birleşmesi; bazidiyomisetlerde çekirdekler hemen kaynaşmaz ve dikaryon evresi oluşur. karyogamiKaryogami Eşeyli üremede iki haploid çekirdeğin kaynaşarak diploid çekirdek oluşturması; Dikarya'da mayozdan hemen önce bazidyum ya da askus içinde gerçekleşir. hemen izlemez, çekirdek çiftleri dikaryotik evrede birlikte bölünür ve askojen hiflerin uçlarındaki askuslarda kaynaşıp mayozla genellikle sekiz askospor oluşturur. Askuslar çoğunlukla askokarp adı verilen meyve gövdelerinde toplanır: kadeh biçimli apotesyum, şişe biçimli peritesyum, kapalı kleistotesyum ya da psödotesyum gibi. Eşeysiz üreme ise konidyumlarla veya tomurcuklanma ile gerçekleşir ve çoğu türde yayılmanın asıl yoludur.

Asklı mantarlar karasal ekosistemlerin temel ayrıştırıcılarındandır; selüloz ve lignin gibi büyük moleküllerin parçalanarak karbon döngüsüne katılmasında rol oynar. Şubenin yaklaşık %42'si liken oluşturur ve likenlerdeki mantar ortağın hemen hepsi bu şubeden gelir. Bazı türler mikorizal (kuzugöbekleri, yer mantarları) veya endofit yaşar; bazıları ise bitki, böcek ve insan parazitidir. Elma karaleke hastalığı, çeltik yanıklığı, çavdar mahmuzu, külleme hastalıkları ve karaağaç hastalığı bitki patojenlerine; Candida albicans ve Aspergillus türleri insan enfeksiyonlarına örnektir. Öte yandan Saccharomyces cerevisiae (ekmek ve bira mayası) ile Penicillium gıda ve ilaç sanayinin temel mikroorganizmalarıdır; Neurospora crassa ve Aspergillus nidulans ise genetik araştırmaların model canlılarıdır.

Türkiye'de kuzugöbeği (Morchella türleri) ilkbaharda toplanan ve ihraç edilen bilinen bir yabani mantardır. Konya, Karaman ve Şanlıurfa çevresinde kumlu topraklarda yetişen domalan (Terfezia türleri) yerel olarak tüketilen yer altı mantarlarındandır. Tahıl, meyve ve sebzelerde külleme ve çeşitli yaprak lekesi hastalıkları, ayrıca kuru incir ve antep fıstığı gibi ihraç ürünlerinde Aspergillus kaynaklı aflatoksin bulaşması bitki sağlığı ve gıda güvenliği açısından önemlidir.