Hakkında

Verinin kaynağı

Tür listesi ve kayıtlar GBIF'ten (Küresel Biyoçeşitlilik Bilgi Sistemi) alınır. GBIF; müzelerin, herbaryum ve fungaryumların, araştırma projelerinin ve iNaturalist gibi yurttaş bilimi platformlarının kayıtlarını ortak bir biçimde yayımlar. Sitede, ülke alanı Türkiye olan ve mantarlar âlemine (Fungi) ait 40 tür ile bu türleri içeren 88 üst takson yer alır. Sınıflandırma GBIF omurgasını (GBIF Backbone Taxonomy) izler; dünyadaki tür sayıları da bu omurgadaki kabul görmüş türlerdir.

Fiziksel kanıt ve çevresel DNA

Türkiye'deki mantar kayıtlarının büyük bölümü çevresel DNA (eDNA) çalışmalarından gelir: toprak, kök, su ya da hava örneklerinden çıkarılan DNA dizileri, başvuru veri tabanlarıyla karşılaştırılarak türlere atanır. Bu kayıtlar bir türün o ortamda bulunduğunu gösterir, ancak mantarın kendisi görülmemiş ya da toplanmamıştır; atama, başvuru dizilerinin doğruluğuna ve kapsamına bağlıdır.

Bu nedenle sitede kayıtlar iki gruba ayrılır ve her sayı, harita ve grafikte ayrı gösterilir:

• Fiziksel kanıt: insan gözlemi, korunmuş fungaryum ve herbaryum örneği, kültür koleksiyonundaki canlı örnek, yayın (literatür) kaydı ve diğer gözlem türleri.
• Çevresel DNA: GBIF'te kayıt temeli “materyal örneği” (MATERIAL_SAMPLE) olan kayıtlar.

Türlerin aylara göre dağılımı, rakım, il listeleri ve fotoğraflar yalnızca fiziksel kanıta dayanır. Haritalarda dolu noktalar fiziksel kayıtları, içi boş noktalar DNA örneklerini gösterir.

Sayılar nasıl hesaplanır

Kayıt sayıları, il, yıl ve ay dağılımları GBIF arama hizmetinin toplam sayımlarından alınır ve tüm kayıtları kapsar. Rakım, ilçe, habitat notu, toplayıcı ve gözlemci bilgileri ise her tür için ayrıntılı olarak indirilen en fazla 300 fiziksel kayda dayanır; çok kaydı olan türlerde bu bilgiler örneklem niteliğindedir. İl eşlemesi GBIF'in GADM sınırlarına göre yaptığı coğrafi kodlamayı izler. Üst taksonların sayıları, Türkiye'den kaydı bulunan türlerinin toplamıdır.

Şu anda toplam 13.967 kaydın 13.012'si çevresel DNA, 955'i fiziksel kanıt kaynaklıdır.

Türkçe adlar, görseller ve metinler

Türkçe adlar şu öncelikle seçilir: editörlerin kaynaklara dayanarak yazdığı içerik, kaynakları belirtilmiş Türkçe ad listesi ve Wikidata'daki Türkçe etiket ve yaygın adlar. Yöresel adlar bölgesi ve kaynağıyla birlikte gösterilir. Şu anda 2 türün Türkçe adı vardır; adı bilinmeyen türlerde yalnızca bilimsel ad kullanılır.

Görseller Wikimedia Commons'tan ve GBIF'e aktarılmış, açık lisanslı kayıt fotoğraflarından (çoğunlukla iNaturalist) alınır; her görselde fotoğrafçı, lisans ve kaynak bağlantısı belirtilir. 11 türün en az bir görseli vardır. Görseli olmayan taksonlarda bilimsel adın baş harfleri gösterilir.

Tür ve üst takson sayfalarındaki “Genel bakış” metinleri, editör içeriği bulunmayan sayfalarda verilerden otomatik olarak derlenir: her cümle bir veri alanına dayanır, veri yoksa cümle kurulmaz. Editör içeriği olan sayfalarda (28 sayfa) metin kaynakçasıyla birlikte verilir; denetimden geçmemiş metinler “Taslak” etiketi taşır. Vikipedi alıntıları (CC BY-SA) madde bağlantısıyla gösterilir; Türkçe madde yoksa İngilizce madde çevrilmeden ve açıkça belirtilerek verilir.

Morfoloji, ekoloji ve yenilebilirlik bilgileri Wikidata'daki mikomorfoloji özelliklerinden alınır ve Türkçeleştirilir; karşılığı bulunmayan değerler İngilizce özgün etiketiyle gösterilir.

Sınırlılıklar

• GBIF'teki kayıtlar Türkiye'nin mantar çeşitliliğinin yalnızca belgelenmiş bir bölümünü yansıtır. Bir türün bir ilde kaydının olmaması, orada bulunmadığı anlamına gelmez; kayıt yoğunluğu çoğunlukla gözlemci ve araştırma yoğunluğunu gösterir.
• Kayıtlardaki tür tanımları doğrulanmamış olabilir; özellikle yalnızca fotoğrafla yapılan gözlemlerde ve DNA atamalarında yanlış tanım olasılığı vardır.
• Taksonomi sürekli değişir. Sitede GBIF omurgasındaki kabul görmüş adlar kullanılır; güncel adlandırma için Index Fungorum ve MycoBank bağlantılarına bakılmalıdır.
• Otomatik derlenen metinler yalnızca verideki bilgiyi aktarır; türün biyolojisine ilişkin uzman değerlendirmesi yerine geçmez.

Yenilebilirlik uyarısı

Sitedeki yenilebilirlik bilgileri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Bu siteye dayanarak hiçbir mantar toplanmamalı ya da yenmemelidir. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (UZEM) arayın. Ayrıntılar: Mantar zehirlenmeleri.

Veri setleri ve lisanslar

Kayıtların geldiği 53 GBIF veri seti aşağıda listelenmiştir. Veri setleri CC0, CC BY ya da CC BY-NC lisanslıdır; atıf için veri seti sayfasındaki DOI kullanılmalıdır. İl sınırları geoBoundaries (OpenStreetMap katkıcıları, CC BY-SA 2.0) verisinden sadeleştirilmiştir.